HE KUPU WHAKAMARAMA.
No. 2.NELSON (WHAKATU).                  APERIRA, 189«.
EDITOR-REV. F. A. BENNETT.
HE  AWHINA MO NGA   MAHI  O TE
HAHI.
I runga i te whiriwhiringa a nga pakeha
me nga Maori i tetahi huarahi hou e kitea
ai he tikanga hei awhina i nga mahi a te
Ariki, puta ana te panui ki nga takiwa o
Whakatu kia whakaaro nga Maori ki taua
tikanga. Whakaritea ana ko te Weneri te
30th o Maehe, hei ra huihuinga mai mo
nga tangata ki Whakata, ki reira whakata-
koto ai i a ratou taonga.
Takana mai ana nga taonga a nga
Maori, ara nga piupiu, nga kete muka, nga
ipu whakairo me era atu mahi a nga Maori,
huihui ata hoki ki nga kai, ki te taewa, ki
te tikaokao, ki te heeki me era ata oranga
mo te tinana Ko enei mea katoa he mea
tuku noa mai i runga i to ratou whakaaro
nui ki te awhina i nga mahi o te Hahi kia
puta ai te Bongo Pai ki nga takiwa
mamao.
Nai ata te pakeha i huihui mai ki te
matakitaki, ki te hoko hoki i etahi taonga
ma ratou.
Ehara i (e mea na nga Maori anake
tenei mahi. Ko nga tangata e whakaaro
nui ana ki nga mahi a Pihopa Wirihana
ara te Pihopa o Meranihia, i huihui hoki
ratou ki te matakitaki i nga patu, i nga
wero, i nga whakakai me era atu taonga a
o tatou whanaunga e noho mai nei i runga
i nga moutere o te moana nui.
Ko tana tikanga he tikanga tino pai mo
runga i nga huarahi awhina i nga mahi o
te whakapono. Kaore he raruraru. I takoto
ano hoki te Kai ma nga tangata haere mai.
Ko nga moni katou i puta i runga i taua
tikanga e £40.
Ko enei moni kei te Komiti e takoto ana.
Ka wehea aua moni me nga mahi ki te
taha Maori, mo nga tangata o Meranihia,
me te tuku i te Bongo Pai ki te whenna o
nga Tiainamana.
HE   KARAKIA   WHAKAWHETAI   MO
TE KOTINGA,
I runga i   te   whakaaro   o etahi o nga
tangata Maori o te takiwa o Motueka,  o
Whakapuaka. o Takaka, ko te Atua kei te
| homai i te  tomairangi, i tupu ake ai nga
hua katoa o te whenua hei oranga  mo  te
tangata, mahara ana ratou he mea tika kia
wehea e ratou   tetahi Ratapu  hei whaka-
whetaitanga mo ratou ki te  Atua  mo ana
| manaakitanga ki a ratou.
•     No te 27th o Pepuere ka huihui mai nga
; tangata ki te Whare Karakia o Te Ahurewa
i Motueka.    Ko te Whare Karakia oti rawa
te   whakapaipai   ki  nga  hua   katoa o  te
whenua  i  puta   mai   ai   te   ora   mo nga
tangata o aua takiwa ;   ara he mea whaka-
paipai ki te oti, ki te witi, ki te pare, ki te
hoopa. ki te rai, ki te taewa,  ki te kumara,
ki te mereni,   ki  te aporo, ki te pea,   ki te
i paramu,   kite pititi, me era atu  hua tini
I tini noaiho.     Pai ana te ahua o te Whare
i Karakia.     He  wahine pakeha   nga  hoa o
| nga Maori, na ratou i ata whakariterite te
takotoranga o ia hua o ia hua.
Nui atu te   whakapai o nga pakeha  ki
tenei tikanga i puta ake nei i waenga nui o
nga Maori.
!    I muri tata iho i te Karakia o to ata ka
; whakatakotoria te Hakarameta.
i    No muri o te tina,  ka huihui mai nga
i tamariki o te Owhiniti o   Whakarewa hui-
! hui atu hoki ki nga tamariki Maori; ki ana
te Whare Karakia i te tamariki.     Ko tenei
karakia i karakia pakehatia.
No te whitu o nga haora ko te Karakia o
te Ahiahi mo nga Maori.     I muri tata iho i
tenei Karakia ka huihui katoa matou ki roto
i ki te whare Karakia  tawhito,   ki reira mihi
! ai mo nga manaakitanga me te aroha o te
Atua.    Whakaaetia ana e taua runanga, ko
nga kohikohi o taua ra,  me nga moni e riro
'mai ana i te hokonga atu o nga hua whaka-
paipai o te whare, me tuku katoa hei awhina
mo te Kura Maori mea ake ka whakaturia
ki Whangarae (Croixelles.).
TE MATENGO   O MEIHA KEEPA TE
RANGIHIWINUI.
He nui te pouri me te mamae i puta atu
ki nga Maori tae atu hoki ki nga hoa pakeha

HE KUPU WHAKAMARAMA.
i te pakutanga mai o  te rongo i roto i nga
Niu pepa kua mate a Meiha Keepa.
E kore e taea te korero i konei nga mahi
nunui katoa a tana tangata. I runga i tona
aroha nui ki tona iwi Maori, hapainga nuitia
ana ia hei rangatira ingoa nui, hei upoko
whakahaere tikanga hei painga mote iwi.
Ko te kupu a nga Niu pepa pakeha mona e
penei ana :—" He tangata maia, he tangata
piro pono ki ona hoa, he mahaki ki ona hoa
riri." Ko ta ingoa o Meiha Keepa kua
rangona nuitia e nga iwi e rua o enei
moutere, mo ana mahi maia me tana toa i
nga wa o te pakanga. No tana kaumatua-
tanga, ka mutu nei nga pakanga, ka
tau nei te rangimarietanga ki te tangata, ka
kimi ano ia i nga huarahi o te pai mo te
taha Maori. Ko tona ingoa e rangona
nuitia ana i roto i nga mahi katoa a te
Whakakotahitanga. He nui hoki tana
awhina i roto i nga ra kua pahure ake nei i
nga tikanga katoa o to tatou Hahi.
No mua i kiia ai e nga iwi e tae ana ki
Whanganui ko Putiki te pou o te whakapono.
Ahakoa i runga i nga pakanga i nga
raruraru i taka atu te whakapono, no roto i
enei tau kua pahure ake nei kua rite ano
taua kupu mo Putiki, ko te pou ano tenei o
te whakapono. Na te aha ? Na te nui o te
manaaki a taua kaumatua i nga tikanga o te
whakapono. He nui hoki nga manaakitanga
a te Atua i taua kaumatua, me tana kainga, i
me tana iwi.
He   Rangatira   tenei i kaha rawa  ki te
turaki i nga wai whakahaurangi katoa.    I i
roto i enei tau maha kua pahure ake  nei
kaore rawa te waipiro e tata mai ki a ia, ki
te marae ranei o tona kainga.    E ki ana nga
Niu pepa pakeha ahakoa i tae ki te 1,500
nga Maori i huihui atu ki te tangihanga,
kore rawa i kitea te haurangi ki reira tutu
ai.
Titiro e te iwi ki tenei mahi. Kua waiho
tenei ahuatanga o te tangihanga hei whaka -
miharotanga ma nga mano tangata i tae atu
ki Putiki. He mea whakahouhou rawa ki
te rangatira pakeha te inu waipiro i nga
tangihanga. E ngu rangatira Maori titiro
atu ki a ratou hei tauira mo nga tikanga e
rite ana mo te rangatira.
I te nehunga i a Meiha Keepa e kiia ana i
tata ki te 11,000 nga tangata i tae atu ki te
urupa ki te kawe atu i to ratou aroha.
Heoi, haere ra e koro e, haere, haere.
Ahakoa kua ngaro atu koe i a matou, ko o
mahi tenei te haere nei, ko o kupu tenei te
maharatia iho nei. Haere. Haere. Ka po
i ngaro atu koe i runga i nga mahi kino a
tenei ao, ka mamae tonu ai te ngakau mou;
ko tenei, he tangata whakapono, he pononga
na te Ariki, kua tae atu koe ki te ao marama
ko matou ia i whakarerea iho ki te ao pouri.
Ko o purapura i tou ai, tenei, ka whai hua i
muri i a koe. Ka tika mou nga kupu a
Paora. " Ahakoa mate ia, e korero ana ano
ia " (Hiperu 11, 4).
"TE PUKAPUKA A MOMONA."
(Na te Kerehi i tuku mai.)
Nohea mai taua pukapuka? Tenei te
utu atu mo tenei patai—korerotia iho, ka
mohio koe, he tito katoa taua mea, he
nukarau na te tangata.
Eo Hohepa Mete e ki ana he mea kite
nana tenei pukapuka i roto i te whenua he
mea tohutohu mai na tetahi anahera ki a ia
i te 22 o nga ra o Hepetema 1823—Na, no
te 22 o nga ra o Hepetema ano 1827, ara e
wha tau ki muri, e ki ana ia ka homai te
pukapuka ra e te Anahera ki tona ringa
tonu.
Otiia tenei ke te kupu pono mo te mahi a
Hohepa Mete—I te tau  1809 ka noho te
tangata ra a Horomona Paurini he minita
ki Harema Hou, Ohio. Amerika, he tangata
matau   taua, tangata     Whakaaro   ana   te
tangata ra me tuhituhi e ia tetahi pukapuka
korero tara—me  ki e ia nga iwi Maori o
Amerika ko nga iwi kotahi tekau o Iharaira
kua marara a e ngaro nei.    Ka tuhi tuhi te
tangata ra i tana  pukapuka, e toru tau e
mahi ana. a ka oti, huaina iho e ia te ingoa
"Ko  te Tuhituhi  i kitea."    Tokorua nga
tino  tangata i roto i  taua korero tara, ko
i Momona raua ko tana tamaiti ko Moroni
i I te tau 1812 ka tukua e Horomona Paurini
i tana korero tara ki  a  Te Patehona kia taia
ki te perehi, otii kihai ano i oti noa ka mate
a Horomona Paurini—muri iho ka mate ko
I Te Patehona.    I konei,  ka riro te tuhituhi
i ra i te  kai-mahi a  Te  Patehona ko Hirini
Rikitona  te  ingoa,   na,  nukarautia ake e
I tenei tangata raua ko Hohepa Mete, he mea
i kite taua pukapuka i roto i te whenua.    Na,
ma nga kupu  tonu a te  wahine, me nga
whanaunga,   me    nga   hoa   o   Horomona
Paurini e whakaatu mai te mahi tito rawa a
Hohepa Mete raua ko Hirini Rikitona.
I na te kupu a Hoani Paurini teina o
Horomona Paurini he mea oati nana—Kua
korerotia e au Te Pukapuka a Momona,
whano rite katoa nga korero me nga ingoa
o roto ki era i roto i te pukapuka korero tara
a taku tuakana, ki taku titiro iho ra, ki te
pukapuka a Momona ko te pukapuka tonu a
taku tuakana a Horomona Paurini ko nga